Zeeën
en Oceanen
1 De blauwe planeet
Als je vanuit de ruimte naar de aarde zou kijken, zou je meteen opvallen
dat het lijkt alsof de aarde blauw is. Dat komt omdat de aarde voor meer
dan twee derde uit een enorme massa zeewater bestaat. Geen enkele andere
planeet heeft zoveel water als de aarde.
Wat is nu een zee en wat is nu een oceaan? De verschillende continenten
(Noord- en Zuid-Amerika, Afrika, Azie en Australie) verdelen het water
in vier grote oceanen. Dat zijn de Atlantische oceaan, de Indische oceaan,
de Stille oceaan en de kleinste oceaan; die we de Noordelijke IJszee noemen.
De delen van oceanen die aan twee of drie kanten ingesloten worden door
land worden zeeën genoemd, zoals de Golf van Mexico en de Caribische
zee.
Wist je dat?
- De Stille Oceaan (wordt ook wel de Pacific genoemd) zo groot is dat het totale landoppervlakte van de aarde er met gemak in past, er blijft dan zelfs zoveel plaats over dat Afrika er nog een keer in past?
- Dat ten noorden van de evenaar anderhalf keer zoveel zee is als land? En dat ten zuiden van de evenaar er maar liefst vier keer zoveel zee is als land?
2 De bodem
van de zee
De bodem van de zee en de oceanen is niet zomaar plat. Het heeft, net
als land, vulkanen, kanalen of troggen en uitgestrekte bergketens. Waar
deze bergketens boven water uitsteken vormen ze eilanden. Saba en Statia
zijn bijvoorbeeld de toppen van niet-werkende vulkanen die net boven water
uitsteken. Langs de rand van de oceaan scheidt de zogenaamde continentale
helling de zeebodem van de ondiepe kustwateren die op het continentaal
plat liggen. Op het continentale plat wordt de meeste vis gevangen en
daar wordt ook de olie uit de zeebodem opgepompt. Dit gebeurt bijvoorbeeld
in de Noordzee, voor de kust van Nederland en ook in de Golf van Mexico,
voor de kust van de Verenigde Staten en Mexico.
Wist je dat?
- De oceanen gemiddeld wel 4000 meter diep zijn? Dat is ongeveer twintig keer zo diep als de gemiddelde diepte van de zeeën!
- Het diepste deel van de wereld onder water de Marianentrog ten oosten van de Filippijnen is? De oceaan is daar wel 11 kilometer diep!
- Dat het op de meeste plaatsen op Curacao 200 meter uit de kust al zo’n 150 meter diep is?
- En dat het tussen Curacao en Venezuela op een aantal plaatsen wel meer dan 1.200 meter diep is?
- En dat de (Noord) zee tussen Nederland en Engeland niet dieper is dan 200 meter?
3 Het
water in de zee
Zeewater smaakt heel zout. Dat komt omdat het water in de zee zout bevat
en allerlei andere vaste stoffen (ook goud bijvoorbeeld!) die van het
land afkomstig zijn en via rivieren in zee terecht zijn gekomen. De meeste
van die stoffen zijn opgelost in het water waardoor je ze niet kan zien.
In iedere liter zeewater zit gemiddeld 35 gram zout. Door dat zout in
het water blijven mensen en boten makkelijker drijven dan in zoet water.
Probeer het maar eens, waar drijf je makkelijker op je rug, in het zwembad
of in zee?
Als zeewater door de hitte van de zon verdampt, blijft het zout achter.
Droog je maar eens niet af als je in de zee gezwommen hebt, dan blijven
er allemaal witte (zout)korreltjes op je huid achter. De zon worden gebruikt
om zout uit de zee te winnen. Op Bonaire wordt nog steeds zout gewonnen
door regelmatig kleine hoeveelheden zeewater in de salina’s te laten
lopen en als het water verdampt is wordt het zout verzameld. Ook op Curacao
werd dit vroeger zo gedaan. Kijk maar eens goed in de salina’s van
Jan Kok en die van Jan Thiel. Daar zie je nog steeds de dijkjes liggen
die gebruikt werden voor de zoutwinning.
Ook kun je van zout water zoet water maken. Als het water verdampt (bijvoorbeeld
door het te koken), blijft er zout over. Het verdampte water wordt in
tanks opgevangen en afgekoeld. De waterdamp koelt af en verandert in water,
zoet water deze keer want het zout is eruit. Deze methode van drinkwater
maken (via ontzilting van zeewater) wordt op Curacao gebruikt maar is
erg duur. Ook daarom is het heel belangrijk voorzichtig met ons drinkwater
om te springen.
Wist je dat?
- Ongeveer 97% van al het water op aarde zich bevindt in de oceanen?
- En dat in alle zeeën en oceanen genoeg water zit om iedere persoon op aarde 50.000 grote zwembaden te laten vullen?
- Dat er maar een minimale hoeveelheid goud in een liter zeewater zit? Maar omdat er zoveel zeewater is, het totale gewicht van de hoeveelheid goud in het zeewater honderd keer groter is dan de totale hoeveelheid goud die er ooit in goudmijnen is gewonnen!
4 Oceanen
en het weer
Om te begrijpen hoe oceanen vooral het weer in kuststreken beinvloeden
moeten we bij het begin beginnen; bij de wind. Hoe ontstaat nu wind? Een
hoop wind ontstaat door de draaiing van de aarde. Een zogenaamde heersende
wind is een wind die meestal uit dezelfde richting komt. Denk maar aan
onze eigen Noord-Oost passaat. Trouwens, de Noord-Oost passaat hoort eigenlijk
Oost passaat te heten want de wind komt meestal alleen maar uit Oostelijke
richting! Op hun beurt zijn vooral heersende winden van grote invloed
op oceaanstromingen. Oceaanstromingen zijn stromingen van het zeewater
in de oceaan.
Hoe belangrijk die oceaanstromingen voor het weer zijn kunnen we heel
simpel uitleggen aan de hand van de Golfstroom. Deze oceaanstroming ontstaat
in de Golf van Mexico en voert warm water over de Atlantische Oceaan naar
de kusten van West-Europa. Daardoor is het klimaat in West-Europa warmer
dan de streken die op dezelfde graad noorderbreedte liggen. Als de Golfstroom
eens een jaartje vacantie zou nemen dan vriest de Noordzee in de winter
dicht en kan je wel twee maanden lang elke dag een elfstedentocht rijden!
Ook zorgen de oceanen samen met de zon ervoor dat er elk jaar in het orkaanseizoen
orkanen ontstaan. Door de krachtige zon verdampt het zeewater in de tropische
gebieden snel. Als de omstandigheden gunstig zijn stijgt de waterdamp
spiraalsgewijs op en vormt zo een hoge kolom van snelbewegende lucht.
Als dit gebeurt kunnen er makkelijk orkanen ontstaan. Orkaanwinden kunnen
snelheden bereiken van meer dan 320 km/uur, waarbij ze alles wat op hun
pad komt vernietigen.
In de juiste periode van het jaar ontstaan er orkanen voor de westkust
van Afrika die dan binnen een week de oceaan oversteken en vaak een hoop
schade aanrichtten in het Caribische gebied en aan de Oostkust van Amerika.
Ook Curacao krijgt er soms een staartje van mee. De meest recente orkanen
die dicht bij Curacao in de buurt kwamen waren Joan (1988) welke een hoop
regen bracht en Lenny (2001) welke met grote golven een hoop schade aan
de kust aanrichtte.
Wist je dat?
- Ze in Amerika een orkaan een hurricane noemen en in India zo’n storm een cycloon?
- Ze in het Verre Oosten een tyfoon of taifoen genoemd worden?
- Alle orkanen een naam krijgen (Jongen-Meisje-Jongen etc) zodat we makkelijk bij kunnen houden hoe ze zich ontwikkelen en waar ze heen trekken?
5 Het
gebruik van de zee
We maken op heel veel manieren gebruik van de zee. We vervoeren goederen
en mensen per schip over zee, we halen er voedsel en medicijnen uit en
grondstoffen voor onze industrieen.
Vis is een belangrijke voedselbron. In landen als Japan en Indonesie eten
mensen bijvoorbeeld veel meer vis dan vlees. Vis wordt ook verwerkt in
dierenvoer en kunstmest. Wereldwijd is de vraag naar vis zo sterk gestegen
dat sommige vissoorten worden overbevist waardoor ze met uitsterven worden
bedreigd. Ook op Curacao is dat het geval. De overheid probeert door onderling
overleg met andere landen te bepalen waar nog gevist mag worden en hoeveel
er gevangen mag worden. Daarnaast probeert ze door wetten voor haar eigen
bewoners de visvangst in goede banen te leiden.
Verder ligt de helft van alle olie- en gasvoorraden ter wereld opgeslagen
in het continentaal plat van verschillende zeeen en oceanen en andere
stoffen die we uit de zee halen zijn zand (zoals op Curacao bij Boca Sint
Joris), kiezels en mineralen als koper en mangaan.
6 De vervuiling onze zee
Helaas gebruikt de mens de zee vaak als opslagplaats van vuilnis. Tot
een aantal jaren geleden stortten we al ons afval bij Shut nog in zee.
Het plastic en de autobanden kwamen weer bij Boca Asencion aan land (“Plastic
Baai”) en al het hout spoelde aan bij San Pedro (“Houtjesbaai”).
Op de plekken waar er teveel afval in zee is gestort, sterven de planten
en dieren aan deze vervuiling.
Naast dit vaste afval komt er ook veel rioolslib in zee terecht. Vooral
in onze zee is rioolslib bijzonder gevaarlijk voor onze in het water levende
planten en dieren. Er wordt tot de dag van vandaag nog steeds rioolslib
bij Playa Canoa in zee geloosd. Deze lozingen hebben het koraalrif met
haar bewoners over kilometers afstand vernietigd. Dit rioolslib kan heel
goed gezuiverd worden maar dat kost erg veel geld en vaak heeft men dit
niet. Maar zelfss rijke landen vinden het niet altijd nodig om geld uit
te geven aan zuiveringsinstallaties. Gelukkig hebben we op Curacao de
laatste jaren er een aantal zuiveringsinstallaties bij gekregen. Hopelijk
is het over een paar jaar helemaal niet meer nodig om rioolslib in zee
te lozen.
7 Planten en dieren in die in zee leven
In zee leven duizenden verschillende planten en dieren. De meeste leven
in de warme ondiepe wateren van het continentaal plat en in de hogere
lagen van de oceaan die nog door de zon worden opgewarmd. De kleine plantjes
die vlak onder de oppervlakte leven kunnen niet zonder zonlicht. Deze
plantjes heten fytoplankton en bestaan uit deeltjes die zo klein zijn
dat je ze alleen onder een microscoop kan zien. Er is ook een soort dierlijk
plankton, dat heet zoöplankton. Plankton is het basisvoedsel van
de oceaan. Zonder plankton zou er weinig dierlijk leven in zee zijn want
het plankton is de onderste trede, het begin, van de voedselketen van
de zee. Een voedselketen is een systeem waarbij alle levende wezens voor
voedsel van elkaar afhankelijk zijn.
Wist je dat?
- Er meer dan 200.000 verschillende soorten dierlijk en plantaardig leven in de zee leeft?
- Die soorten een grootte hebben van 30 meter lange walvissen tot microscopisch kleine plantjes en diertjes?
8 Ons
koraalrif
Ons Curacaose koraalrif is een uniek stuk natuur. Koraalriffen zijn biologisch
gezien het meest diverse ecosysteem ter wereld in de zee. Het koraalrif
wordt vaak vergeleken met het tropisch regenwoud. Waar in het tropisch
regenwoud bomen de basis vormen voor het systeem, wordt die plaats onderwater
ingenomen door koraaldieren.
Iedereen op Curacao is in min of meerdere mate afhankelijk van het rif,
ook al beseft men dat niet altijd. Het koraalrif en het mooie heldere
water eromheen vormen onder andere de ruggegraat van het tourisme en de
visindustrie. Maar nog belangrijker dan dat, ons drinkwater wordt er van
gemaakt. En wat dacht je van de zuurstof die de in het koraal levende
algen produceren?
De sterke toename van de wereldbevolking met zijn toename in industrie
en landbouw en daardoor de overexploitatie van de natuurlijke hulpbronnen
heeft geleid tot een wereldwijde achteruitgang van de koraalriffen. Dit
geldt helaas ook voor ònze koraalriffen. De achteruitgang gaat
momenteel zo snel dat wetenschappers van mening zijn dat de meeste riffen
op de wereld binnen 30 jaar zullen verdwijnen.
Het koraalrif noch het regenwoud heeft al zijn geheimen prijsgegeven.
Bijna dagelijks worden bij beide nieuwe soorten dieren en planten ontdekt.
Zou deze rijkdom verdwijnen, dan verdwijnen daarmee ook potentiele geneesmiddelen,
nuttige chemicalien en vooral kennis. Maar daarnaast is de schoonheid
van het koraalrif de reden voor een groeiend aantal mensen om duikervaring
op te doen om zo te kunnen genieten van de onderwaterwereld. De inkomsten
die we via deze vorm van toerisme binnenkrijgen is bijzonder groot. Dus
ook uit economisch oogpunt is het heel belangrijk de koraalriffen te beschermen
en te behouden zodat ook onze kinderen ervan kunnen genieten.
9 Wat kun jij doen om onze zee te beschermen?
Zelfs al ben je niet in staat de zee met haar koraalriffen te bezoeken,
toch kun je een belangrijke bijdrage leveren om de zee en haar bewoners
gezond te houden.
- Help mee om de riffen en de zee gezond te houden door lid te worden van het WNF, Greenpeace of je plaatselijke milieuorganisatie (Reef Care Curacao, Amingu di Tera, Uniek Curacao etc)
- Koop nooit koraal of produkten die van koraaldieren of -planten gemaakt zijn. Buiten dat, volgens het CITES verdrag is de handel in koralen in de meeste landen verboden. Je kunt ze daarom maar beter niet kopen. Wil je iets zeker weten, doe dan navraag bij het CITES bureau (Dep. VOMIL op Curacao).
- Houdt rekening wat allemaal uiteindelijk naar de zee spoelt; ga erosie tegen in je tuin, gebruik geen of doe zuinig met bestrijdingsmiddelen, zorg dat kunstmest of je beerput niet in zee spoelt of lekt (is zwaar vergif voor de meeste zeedieren), zorg dat olieprodukten niet in zee komen, houdt het strand schoon.
Voor zwemmers, duikers en snorkelaars
Raak levende planten en dieren in de zee nooit aan met je lichaam, uitrusting
of camera.
Wees voorzichtig met je zwemvliezen, door hun omvang en afzet kan er flink
wat rif beschadigd raken.
Vermijd het opwoelen van het zand. Zand kan op de koralen terecht komen
en de koraalpoliepen verstikken.
Ga nooit op koraal staan, de levende poliepen raken bij de geringste aanraking
al beschadigd.
Ga geen vissen voeren, het kan het normale voedingspatroon verstoren en
agressief gedrag uitlokken.
Laat geen afval achter op het strand, in je boot of in de zee. Plastic
dat in het water drijft lijkt op een kwal en schildpadden zullen het plastic
of de plastic cups eten en eraan sterven.
Ga niet speervissen. Speervissen is streng verboden en er staan zware
straffen op.
Meldt je aan als vrijwiller/donateur bij een rif/zeebeschrmingsorganisatie
en doe mee aan rif- en zeebeschermingsprojecten.
Wist je dat?
- Zeepaardjes vissen zijn met een sterk afwijkend vorm?
- Verschillende soorten vis tijdens hun leven van geslacht veranderen?
- Het zeepaardvrouwtje de eitjes in een buidel legt bij het zeepaardmannetje, die ze vervolgens bij zich draagt tot ze uitkomen?
- Sommige soorten zeekomkommers hun ingewanden naar buiten spuwen wanneer ze bedreigd worden?
- Karko’s wel 20 jaar oud kunnen worden?
- Karko’s nog maar heel weinig te vinden zijn omdat ze al jaren overbevist zijn?
- De zwarte zeeappelpopulatie in 1983 voor meer dan 99% rond Curacao is verdwenen door een virusziekte?